روان شناسی قرآن بنیان

روان شناسی قرآن بنیان

اولویت‌سنجی روان‌شناختی تک‌همسری و چندهمسری در قرآن؛ رهیافتی به مضامین خانواده متعالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران
10.22034/qpsj.2026.406265.1122
چکیده
هدف: پژوهش حاضر با هدف اولویت‌سنجی روان‌شناختی الگوی زوجیت (تک‌همسری در برابر چندهمسری) بر اساس آموزه‌های خانواده متعالی در قرآن کریم انجام شد.
روش: داده‌های پژوهش شامل آیات مرتبط با خانواده در قرآن کریم و تفاسیر معتبر بود. پس از استخراج مضامین پایه‌ای، سازمان‌دهنده و فراگیر، مدل استخراج‌شده جهت اعتبارسنجی و وزن‌دهی رتبه‌ای به خبرگان (۱۵ نفر از متخصصان روان‌شناسی اسلامی و علوم قرآنی) ارائه شد. برای سنجش روایی محتوایی از شاخص‌های CVR و CVI استفاده گردید.
یافته‌ها: تحلیل شبکه مضامین منجر به شناسایی مؤلفه‌هایی نظیر «تحقق سکون و مودت»، «عدالت‌ورزی» و «موانع روان‌شناختی تعدد زوجات» شد. نتایج وزن‌دهی رتبه‌ای نشان داد که در شرایط عادی، الگوی تک‌همسری با وزن نسبی ۰/۸۵ در اولویت نخست قرار دارد. .
نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌ها، اگرچه چندهمسری در شرایط اضطرار جایز شمرده شده؛ اما نظام مطلوب و متعالی خانواده در قرآن بر پایه تک‌همسری استوار است. این الگو بیشترین همسویی را با ساختار روانی انسان و تحقق اهداف عالیه ازدواج (آرامش و تربیت سالم) دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the psychological dimensions of polygamy in the Holy Quran and explaining the priority of each

نویسنده English

milad shamakhte
Assistant Professor, Department of Islamic Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran
چکیده English

Aim: The present study aimed to psychologically prioritize the marital model (monogamy vs. polygyny) based on the teachings of the "Sublime Family" in the Holy Quran.
Method: This qualitative study utilized thematic analysis (thematic network model). The data included family-related verses of the Quran and authoritative interpretations. After extracting basic, organizing, and global themes, the resulting model was presented to an expert panel (15 specialists in Islamic psychology and Quranic sciences) for validation and ranking weighting. Content validity was assessed using CVR and CVI indices.
Findings: Thematic network analysis identified components such as "realization of tranquility and affection," "practicing justice," and "psychological barriers to polygyny." Ranking results indicated that under normal conditions, the monogamous model is the primary priority with a relative weight of 0.85. Furthermore, psychological findings revealed that polygyny is associated with challenges such as somatization disorder, decreased self-esteem, and decline in family functioning among women.
Conclusion: Based on the findings, although polygyny is permissible in emergencies, the ideal and sublime family system in the Quran is based on monogamy. This model demonstrates the greatest alignment with human psychological structures and the achievement of the higher goals of marriage, namely tranquility and healthy upbringing.Keywords: Psychological Analysis, Polygyny, Monogamy, Holy Quran, Prioritization.

کلیدواژه‌ها English

Psychological analysis, polygamy, polygamy in the Holy Quran, prioritization
qoranic psy
قرآن کریم.
آزاد ارمکی، تقی (1390). جامعه‌شناسی خانواده. تهران: نشر نی.
ابوزید، رشدی شحاته (۱۹۹۹). شروط ثبوت حق الحضانة فی الفقه الإسلامی و قانون الأحوال الشخصیة. قاهره: دارالفکر العربی.
امامی، مسعود (1392). رعایت عدالت در تعدد زوجات. فقه، 20(78)، 4-22.
امین، قاسم (۱۹۰۸). تحریر المرأة. قاهره: [دارالکتب الاسلامیه].
جعفریان، رسول (1394). تاریخ تحلیلی اسلام. قم: نشر معارف.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). آفاق اندیشه. قم: اسراء.
حداد، طاهر (۱۹۳۴). امرأتنا فی الشریعة والمجتمع. تونس: [کریم].
حرعاملی، محمد بن حسن (بی‌تا). وسائل الشیعة الی تحصیل المسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت(علیهم‌السلام).
دشتیانه، سوده؛ زارع، شیوا و خرمدل، کاظم (1400). چندهمسری و پیامدهای روانی ـ اجتماعی آن برای زنان (یک مقاله مروری سیستماتیک مبتنی بر تبیین‌های زیست ـ روانی تکاملی). مجله روانشناسی و روانپزشکی شناخت، 8(5)، 55-93.
دیالمه، نیکو (1390). حکمت چندهمسری در حیات رسول خدا(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم). تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال دوم، (۴).
رجبی، محمدرضا (1392). ساختار خانواده در صدر اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
رشید رضا، محمد (1935). تفسیر القرآن الکریم (تفسیر المنار). قاهره: دارالمنار.
رضایی، فاطمه (1400). بررسی مقایسه‌ای چندهمسری در متون اسلامی و یافته‌های روان‌شناسی خانواده. پژوهش‌نامه زن و خانواده، 9(2)، 49-68.
زحیلی، وهبه (۱۹۹۷). الفقه الإسلامی وأدلته. دمشق: دارالفکر.
سالاری‌فر، محمدرضا (1396). بررسی تعدد زوجات از نگاه اسلام و روان‌شناسی. دانشنامه فاطمی، (6)، 120-136.
شلتوت، محمود (1412ق/1972م). الاسلام عقیدة و شریعة. قاهره: دارالکتب الاسلامیة.
صاحب جواهر، محمدحسن (1393). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام (تحقیق عباس قوچانی و علی آخوندی). بیروت: داراحیاء التراث العربی.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1383). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه النشر الإسلامی.
طباطبایی یزدی، محمد (۱۳۷۴). فقه القرآن (ج ۱–۲). قم: مؤسسه اسماعیلیان.
عبدالمنصف، سامی (2005). تعدد زوجات در ادیان. قاهره: مکتبة وهبه.
عرب، سعید؛ دانشمند، بدرااسادات؛ پودینه، زهرا؛ ثامتی، ناهید؛ میرگل، احمد و باباخانلو، اشرف (1398). بررسی میزان بهزیستی روانشناختی وسازگاری زناشویی ورضایت از زندگی در بین خانواده‌های چندهمسری وتک‌همسری. مشاوره و روان درمانی خانواده، 5(2)، 81-97.
علامه حلی، حسن بن یوسف (۱۹۹۷). تبصرة المتعلمین فی أحکام الدین. بیروت: مؤسسة الاعلمی.
فربد، محمدصادق (1388). درآمدی بر خانواده و نظام خویشاوندی. تهران: نشر دانژه.
فرهمند، مهناز و رضوانی، زهره (1398). ساختار و عملکرد خانوادگی در خانواده‌های تک‌همسری و چندهمسری. جامعه شناسی کاربردی، 30(3)، 135-154.
فضل‌الله، سید محمدحسین (1384). اسلام، زن و جستاری تازه (ترجمه مجید مرادی). قم: بوستان کتاب.
فیاض، حسن (1395). چندهمسری در فقه و اخلاق اسلامی. اندیشه دینی معاصر، 12(4)، 95-112.
کتاب مقدس (1380). (ترجمه فاضل خان همدانی، ویلیام گلن و هنری مرتن). تهران: اساطیر.
کریستین‌سن، آرتور (1972). ایران در زمان ساسانیان (ترجمه غلامرضا رشید یاسمی). تهران: ابن‌سینا.
محقق کرکی، علی بن حسین (1391). رسائل تقریر محقق کرکی (تحقیق محمد حسون). قم.
مطهری، مرتضی (1374). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.
 مطهری، مرتضی (۱۳۷۷). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.
مهرپور، حسین (۱۳۸۷). مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دادگستر.
مهریزی، مهدی (۱۳۸۰). بلوغ دختران. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مهریزی، مهدی (۱۳۸۳). [عنوان اثر]. تهران: [ناشر].
موسوی، سیده زهرا و فهرستی، زهرا (1398). نقد و بررسی پدیده چندهمسری با توجه به مفاهیم قرآنی و قاعده لاضرر. مطالعات فقه تربیتی، 6(12)، 95-122.
هادیان رسنانی، الهه (1398). مقایسه دیدگاه شهید مطهری و علامه طباطبایی در مورد فلسفه و شرایط تعدد زوجات. پژوهش های قرآنی، 24(93)، 49-72.
 
Adler, A. (2005). Understanding human nature (Translated by T. Javan). Tehran: Roshd Publications.
Al-Krenawi, A. (2001). Women from polygamous and monogamous marriages in an out-patient psychiatric clinic. Transcultural Psychiatry, 38(2), 187–199. https://doi.org/10.1177/136346150103800204
Al-Krenawi, A. (2010). A study of psychological symptoms, family function, and marital satisfaction among polygamous and monogamous women. The Journal of Social Psychology, 150(6), 595–610.
Al-Krenawi, A. (2015). Psychological symptomatology, self-esteem and life satisfactions of women from polygamous and monogamous marriages in Syria. International Social Work, 60(1), 196–207. https://doi.org/10.1177/0020872815570077
Al-Krenawi, A., & Graham, J. R. (2006). A comparison of family functioning, life and marital satisfaction, and mental health of women in polygamous and monogamous marriages. International Journal of Social Psychiatry, 52(1), 5–17. https://doi.org/10.1177/00207640060061245
Al-Krenawi, A., & Lev-Wiesel, R. (2002). Wife abuse among polygamous and monogamous Bedouin-Arab families. Journal of Divorce & Remarriage, 36(3–4), 151–165. https://doi.org/10.1300/J087v36n03_09
Al-Krenawi, A., & Slonim-Nevo, V. (2006). Psychosocial and familial functioning of children from polygynous and monogamous families. The Journal of Social Psychology, 148(6), 745–764.
Barry III, H., & Yoder, B. L. (2002). Multiple predictors of contribution by women to agriculture. Cross-Cultural Research, 36(3), 286–297. https://doi.org/10.1177/10697102036003004
Chojnacka, H. (2015). Polygyny and the rate of population growth. Population Studies, 34(1), 91–107. https://doi.org/10.1080/00324728.1980.10412796
Creswell, J. W. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Thousand Oaks, CA: Sage.
Dissa, Y. (2016). Polygamy in Mali: Social and economic implications on families. International Journal of African and Asian Studies, (27), 99–108.
Gadban, F., & Goldner, L. (2020). “I have no hope”: The experience of mothers in polygamous families as manifested in drawings and narratives. Frontiers in Psychology, (11), 3495. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.534495
Ozkan, M., Altindag, A., Oto, R., & Sentunali, E. (2006). Mental health aspects of Turkish women from polygamous versus monogamous families. International Journal of Social Psychiatry, 52(3), 214–220. https://doi.org/10.1177/0020764006067203
Rahmanian, P., Munawar, K., Mukhtar, F., & Choudhry, F. R. (2020). Prevalence of mental health problems in women in polygamous versus monogamous marriages: A systematic review and meta-analysis. Archives of Women’s Mental Health, 23(6), 1–13. https://doi.org/10.1007/s00737-020-01064-7
Yılmaz, E., & Tamam, L. (2018). The relationship between polygamy and psychiatric disorders in Turkish women. International Journal of Social Psychiatry, 64(8), 1–9. https://doi.org/10.1177/0020764018796195
 
 

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 24 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 23 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 24 شهریور 1405
  • تاریخ انتشار 24 شهریور 1405