A Conceptual Model of Ta‘āmul be Ma‘rūf (Interaction in Accordance with Good Conduct) between Spouses Based on Islamic Sources

Document Type : Original Article

Authors

1 Department of Psychology, Humanities Research Institute, Al-Mustafa International Research Institute, Qom, Iran

2 Department of Psychology, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran

3 Department of psychometrics, Hooshbehr Psychometric Research Institute, Tehran, Iran

Abstract

According to Islamic teachings, mu‘āsharat be ma‘rūf (living together in accordance with good conduct) is considered a fundamental principle in spousal interaction. Accordingly, the present study was conducted with the aim of developing a conceptual model of ta‘āmul be ma‘rūf, with particular emphasis on verse 19 of Sūrat al-Nisāʾ. The qualitative content analysis of religious texts was carried out in four stages: systematic observation, immersion in the content, formulation of findings, and reconstruction and presentation, with each stage consisting of several steps. The basis of qualitative content analysis of religious texts is the active processing of the text, in which the researcher explores and analyzes textual data (concepts and propositions derived from religious texts) through the application of pre-processing principles until arriving at overarching structures of meaning. Ultimately, the collected findings were analyzed, categorized, and reorganized in a novel arrangement. To achieve this objective, both quantitative and qualitative methods were employed. In the qualitative phase, the narrative validity form (Shojaei, 2009) was utilized, whereby each component, along with the supporting evidence and headings,
was presented in tables to academic experts. The validity of the findings (the degree of accuracy, correctness, and conformity with religious sources) and the utility of the findings (the degree of applicability and transferability to psychology) were then evaluated using
a Likert scale. The results were classified into four main categories: (1) behavior and temperament management (ensuring physical security, providing comfort for the spouse, treating the spouse with good morals, speaking kindly to the spouse, cheerfulness, showing respect to the spouse, unity and companionship, and observing the spouse’s rights);
(2) thought management (overlooking and forgiving, correcting false beliefs, and moderating expectations); (3) understanding the other (benevolence); and (4) creating positive emotions (preserving marital intimacy, attending to the spouse’s emotional needs, maintaining prior love and friendship, and expressing positive emotions). The validity
of the findings was confirmed through both qualitative and quantitative methods. In the qualitative approach, interpretations were reviewed by academic experts, while in the quantitative approach, the Content Validity Ratio (CVR) and the Content Validity Index (CVI) were calculated and found to be higher than 0.49 and 0.79, respectively. Overall, it can be concluded that training and optimizing ta‘āmul be ma‘rūf between spouses, as a golden rule in marital life, can help couples achieve the ultimate purpose of shared life (mutual growth and perfection, as well as attaining tranquility, peace, and friendship) and overcome marital crises. Ta‘āmul be ma‘rūf constitutes a form of interaction that is not possible without emotional and intellectual maturity in both partners.

Keywords

References

قرآن کریم.
ابراهیمی‌‌پور، قاسم؛ محبی، محمدعارف؛ بهادری، یوسف؛ حمزه‌‌زاده، علیرضا؛ سلطانی، مهدی؛ عباسی، مهدی و همکاران (1395). شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، الگوی اسلامی- ایرانی پیشرفت. تهران: مرکز بررسی‌های راهبردی ریاست جمهوری.
ابن وهب دینوری، ابومحمد عبدالله (1424ق). الواضح فی تفسیر القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیه، ج1.
ابن‌فارس، احمد (1404ق). معجم مقاییس اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
ابن‌‌منظور، جمال‌‌الدین (1414ق). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعه و النشر و التوزیع.
بهشتی، احمد (1377). خانواده در قرآن. قم: نشر دفتر تبلیغات اسلامی.
بوکروشه، وفاء (2014). حق الزوجه فی المعاشره بالمعروف. الآکادیمیه للدراسات الاجتماعیه و الانسانیه، 6(2)، ص43-51.
تیمى البصری، ابوعبیده معمربن‌‌مثنی (1401ق). مجاز القرآن. بیروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة الثانیة.
جرجانی، عبدالقاهربن عبدالرحمان (1430ق). درج الدرر فى تفسیر القرآن العظیم. اردن: دارالفکر، ج1.
جوادی آملی، عبدالله (1380). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
حافظی، معصومه (1400). اصل قرآنی معاشرت به معروف و بازنگری روابط همسران. قم: انتشارات جامعة‌الزهرا(س).
حافظی، معصومه؛ قاضی‌زاده، کاظم (1397). نقد و بررسی دیدگاه‌‌های مربوط به تعدد زوجات در پرتو اصل معاشرت به معروف. زن و جامعه، 9(35)، ص143-172.
حرانی، ابن شعبه (1362). تحف العقول. به تصحیح علی اکبر غفاری. قم: آل علی(ع).
حرّعاملی، محمدبن حسن (1404ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. تهران: مکتبه الاسلامیه.
الحمیزی، فهد (2020). المعاشره و الطاعه بالمعروف (رساله الی کل زوج و زوجه). اردن: دار الصمیعی النشر و التوزیع.
دهخدا، علی‌‌اکبر (1360). لغت‌نامه. زیر نظر معین و جعفر شهیدی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین‌‌بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دارالشامیه.
رفسنجانی مقدم، مصطفی؛ محمدیان، علی (1394). پژوهشی پیرامون ماده 1103 قانون مدنی «تکلیف زوجین نسبت به حسن معاشرت با یکدیگر. مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، 18(70)، ص46-7.
زحیلی، وهبه (1418ق). التفسیر المنیر فى العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دارالفکر.
سالاری‌‌فر، محمدرضا (1389). خانواده در نگرش اسلام و روان‌‌شناسی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
سبزواری، سید عبدالأعلی (1413ق). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: مؤسسه المنار.
ستوده، هدایت‌‌الله؛ بهاری، سیف‌‌الله (1386). آسیب‌شناسی خانواده. تهران: انتشارات ندای آریانا.
شبیری زنجانی، موسی (1419ق). کتاب النکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رای‌پرداز.
شجاعی، محمدصادق (1388). نگاهی به ریشه‌‌های روان‌‌شناسی صفات شخصیت در اخلاق. مطالعات اسلام و روان‌‌شناسی، 3(4)، ص129-153.
شهریاری، مرضیه؛ نواح، عبدالرضا (1401). تجربه زیسته زنان متقاضی طلاق از فرآیندهای وقوع طلاق. تحقیقات فرهنگی ایران، 15(1)، ص97-120.
شیخ صدوق، محمدبن علی (‏1413ق‏). من لایحضره الفقیه. قم‏: دفتر انتشارات اسلامى، وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
صدر، محمدباقر (۱۳۹۵ق). المعالم الجدیده. تهران: مکتبه النجاح.
طباطبایی، سید محمدحسین (1367ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ج6، 3-4.
طبرسی، فضل‌‌بن حسن (1379ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، ج3، 1.
طبری، محمدبن جریر(1412ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه، ج3، 1.
طریحی، فخرالدین‌‌بن محمد (1375). مجمع البحرین. تهران: المکتبه المرتضویه.
طنطاوی، سید محمد (1997). اللتفسیر الوسیط. قاهره: دارتهضه مصر للطباعه و النشر و التوزیع، ج1، 3.
طوسی، ابن جعفر محمد بن الحسن (1419ق). التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج3.
عمرانی، سیده نرجس؛ شریعتی، الهام (1399). اصل معاشرت به معروف در نظام حقوق خانواده از منظر قرآن و سنّت. در: اولین همایش ملی قرآن و روان‌‌شناسی، ص602-619.
عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
فیروزآبادی، محمدبن یعقوب (بی‌تا). القاموس المحیط. بیروت: دار الجبل.
فیض کاشانی، ملامحسن (1091ق). تفسیر صافی. تهران: مکتبه الصدر.
قرائتى، محسن (1388). تفسیر نور. قم: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.
قرشی بنایی، سید علی اکبر (1371). قاموس القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم.
قرطبی، محمدبن احمد (1405ق). الجامع الاحکام القرآن. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ج5.
قشیری، عبدالکریم‌‌بن هوازن (2000). تفسیر لطائف الاشارات. قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
کرمی، محمد (1402ق). التفسیر لکتاب الله المنیر. قم: مطبعه العلمیه.
کلینی، محمدبن یعقوب (1407ق). الکافی. تحقیق على اکبر غفارى‌. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مراغی، احمد مصطفی (بی‌تا). تفسیر المراغی. بیروت: دارالفکر، ج4، 1.
مصطفوی، حسن (1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
معلوف، لویس (1382). المنجد. ترجمه محمد بندر ریگی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
معین، محمد (1386). فرهنگ فارسی. تهران: نشر امیرکبیر.
مکارم شیرازى، ناصر (1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
نجفی، محمدجواد؛ گلپور، صدیقه (1399). بنیاد عدالت در آیه معاشرت به معروف. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 17(3)، ص197-232.
نوبهار، رحیم؛ حسینی، سیده ام‌البنین (1394). قاعده لزوم معاشرت به معروف در روابط زن و شوهر. خانواده‌پژوهی، 11(1)، ص53-72.
یونسی، سید جلال (1388). مدیریت روابط زناشویی، آسیب‌ها و راه‌حل‌ها در روابط زناشویی. نشر قطره.
Amato, P.R. (2010). Research on divorce: Continuing trends and new developments. Journal of marriage and family, 72(3), p. 650-666.
Johnson, S.M. (2003). The revolution in couple therapy: A practitioner‐scientist perspective. Journal of marital and family therapy, 29(3), p. 365-384.
Kepler, A. (2015). Marital satisfaction: the impact of premarital and couples counseling. Master of social work clinical research papers.
Shultz, K.S., Whitney, D.J., Zickar & Mi.J. (2014). Measurement theory in action; case studies and exercises. Second Edition. Taylor & Fracis.

Files

Share

How to cite

Statistics